Diễn đàn Mạng Thư Họa Việt Nam

Chào mừng Mặc kháck ( Đăng nhập | Đăng kí )

Tài trợ - Ủng hộ Mạng
 
 
 
 
 
Thống kê

 
 
Reply to this topicStart new topic
 Các bài viết về giấy và nghề làm giấy sắc phong
Xuân Như
post Jun 27 2012, 11:32 AM
Bài viết #1


CLB Thư pháp Nam Định
Biểu Tượng Nhóm

Nhóm: Admin
Bài viết: 654
Gia nhập: 5-August 08
Đến từ: Phủ Thiên Trường
Thành viên thứ: 2





1. Nghề làm giấy sắc ở Nghĩa Ðô
Nguồn:
Links được bảo vệ Chú ý: Quý vị phải Đăng ký / Đăng nhập để xem được Links này.


Trong những di tích cổ, sự tồn tại của những đạo sắc phong đặc biệt quan trọng, nó giống như một tấm "giấy chứng nhận" tính lịch sử của di tích.
Trải mấy trăm năm, những đạo sắc vẫn ánh lên mầu vàng son lộng lẫy. Bí quyết tạo những tờ giấy gấm đó vẫn được các thế hệ con cháu dòng họ Lại tại làng Nghĩa Ðô (quận Cầu Giấy) kế thừa, gìn giữ...

Vàng son trên giấy gấm

Bất kỳ ai trong chúng ta, trong các dịp lễ trọng, nếu được may mắn chứng kiến cảnh các bô lão thành kính thỉnh nhà thánh xin rước hòm sớ xuống, rồi cẩn trọng mở những đạo sắc ra, đều chộn rộn những cảm xúc khó tả. Ðó là sự xúc động trước không khí uy nghiêm xen lẫn sự khâm phục tài hoa của người xưa. Bởi trải qua hàng trăm năm, sắc vàng son của những hình rồng, mây trên nền giấy mịn như gấm vẫn ánh lên lộng lẫy. Trên nền giấy ấy, là chữ viết của những bậc thầy Hán học thuở xưa.


Chị Lại Thị Hà bên tờ giấy sắc phong được phục chế

Giấy sắc có độ bền đáng kinh ngạc. Thường chúng được đựng trong hòm sớ, cất trong gian thờ chính để thờ thần linh, mà không cần một điều kiện bảo quản đặc biệt nào. Vậy mà có những sắc phong, trong điều kiện thời tiết nóng ẩm nước ta, vẫn tồn tại qua ba, bốn trăm năm, mà vẫn như mới. Thậm chí, thời trước, khi tản cư kháng chiến, nhiều làng chỉ kịp bê nguyên bộ hòm sớ chôn xuống để tránh bị quân giặc đốt mất. Hàng chục năm sau đào hòm sớ lên, bị ẩm, bị nước vào, tưởng hỏng hết, thế mà vẫn có tờ còn nguyên lành. Với phương thức làm giấy thủ công từ xa xưa, tại sao giấy sắc lại có độ bền như thế? Câu trả lời nằm trong bí quyết của dòng họ Lại ở Nghĩa Ðô (nay thuộc quận Cầu Giấy).

Thời xưa, những đạo sắc phong, hay đạo sắc là vật Vua ban để phong quan, phong thần. Dùng vào việc quan trọng, nên bản thân những bản sắc phong ấy cũng hết sức quan trọng. Nó được viết lên một thứ giấy đặc biệt, gọi là giấy sắc. Cũng bởi tầm quan trọng ấy, chỉ có một dòng họ duy nhất trên cả nước được độc quyền làm giấy sắc. Ðó là họ Lại ở đất Nghĩa Ðô. Theo gia phả dòng họ này, thì cụ Tổ của họ này là Lại Thế Giáp, là con rể của Thanh Ðô Vương Trịnh Tráng. Con gái của Trịnh Tráng là Phi Diệm Châu, hiệu Từ An, khi đó thấy họ nhà chồng nghèo, bèn tâu với Vua Lê và nhà chúa cho họ Lại được làm giấy sắc dâng vào triều đình. Sau này, họ Lại còn có cụ Lại Phú Vinh được phong đến tước Ðô Thịnh hầu, giữ chức Phụ Quốc tướng quân, Ðô ty Chỉ huy sứ, Ngự dụng giám Kim Tiên cục trông coi và quản lý nghề làm giấy sắc cho triều đình.

Mấy năm trước, khi cụ Lại Phú Bàn còn sống, chúng tôi có cơ duyên được gặp, và được cụ cho biết một số thông tin đáng quý về giấy sắc. Giấy sắc Nghĩa Ðô còn gọi là giấy "long ám", tức vẽ rồng ẩn hiện trong mây, chứ không phải giấy "long đằng" như nhiều người vẫn nghĩ. Có hai loại giấy sắc, loại thứ nhất dùng để phong quan (phong chức, hoặc tặng thưởng). Loại giấy phong quan có ba hạng. Giấy hạng nhất, chung quanh khung có vẽ tám con rồng nhỏ, mặt trước vẽ một con rồng lớn, ẩn trong mây, mặt sau vẽ tứ linh (long, ly, quy, phượng). Giấy hạng nhì, chung quanh khung vẽ mây hoặc họa tiết hồi văn, mặt trước vẽ một con rồng, mặt sau vẽ nhị linh (hai con vật trong tứ linh). Giấy hạng ba, chung quanh in triện gấm, mặt trước vẽ một con rồng ở giữa và bốn góc in hình năm ngôi sao, mặt sau vẽ bầu rượu, túi thơ. Giấy phong cho thần có ba hạng, cũng được vẽ gần giống như giấy phong quan, để phân biệt các nhân thần, thiên thần cao thấp khác nhau.

Cụ Lại Phú Bàn đã về với tiên tổ. May mắn, con cái cụ nối nghề truyền thống của dòng họ. Chị Lại Thị Hà chính là người nắm rõ các bí quyết làm ra những tờ giấy sắc như gấm thêu hoa, có độ bền trăm năm này.

Câu hỏi cho mai sau...

Ðể làm giấy sắc, người thợ làm giấy của họ Lại phải lên tận vùng đất Lâm Thao (Phú Thọ) để tìm cây dó về làm nguyên liệu. Giấy dó chất lượng cao là "tiền đề" để tiếp tục làm thành giấy sắc. Giấy dó thường có bề mặt hơi ráp, còn giấy sắc rất mịn. Ðể đạt được độ mịn là nhờ công đoạn nghè giấy. Còn để giấy có độ bền, người ta phải dùng một thứ keo nấu từ da trâu, trộn với một số phụ liệu. Khâu cuối cùng để hoàn thành một tờ giấy sắc là vẽ rồng, mây. Xưa, mực vẽ được làm từ vàng quỳ, bạc quỳ (vàng, bạc thật được dát mỏng) trộn với keo da trâu. Chị Lại Thị Hà cho biết, việc vẽ tuy tốn công, nhưng người khéo tay học lâu ngày có thể làm được. Nhưng với khâu nghè giấy, nhuộm vàng và nấu keo da trâu, mỗi khâu đều có những công thức bí truyền. Ðây cũng là những công đoạn quyết định độ bền trăm năm và không thấm nước của giấy sắc.

Ðược cha truyền nghề, chị Lại Thị Hà bắt tay vào khôi phục nghề cổ. Chị mua giấy dó loại tốt về, áp dụng các bí quyết của mình để làm thành giấy sắc. Giấy sắc chủ yếu dùng khôi phục những đạo sắc phong của các địa phương bị rách nát. Một số gia đình cẩn thận, cũng đặt làm giấy sắc (không vẽ hình rồng, mây) để viết gia phả. Tuy nhiên, với giá phục chế khoảng ba triệu đồng/ tờ, chị hầu như chỉ làm vì say mê, tiền công không đáng kể, vì các công đoạn đều rất cầu kỳ.

Giờ phong trào tu bổ di tích đang hồi thịnh. Các đạo sắc phong cũng được nhiều người khôi phục. Tuy nhiên, không vì thế mà chị Hà "đắt hàng". Bởi lẽ, hiện giờ rất nhiều nơi nhận phục chế giấy sắc. Chị Hà không lo lắng việc cạnh tranh, nhưng chị cảm thấy tiếc, vì một sản phẩm văn hóa có giá trị như vậy bị "làm nhái". Ðã có nhiều cơ quan đến hỏi thăm về giấy sắc, nhưng đều "một đi không trở lại". Mặc dù chưa đến tuổi 40, nhưng chị đã lo lắng về việc truyền nghề. Nhiều người đến tìm chị học nghề, nhưng qua tìm hiểu, chị phát hiện ra nguyên nhân họ muốn học nghề là bởi nghe nói, mỗi tờ giấy trị giá chục triệu đồng. "Tìm được người tâm huyết với nghề của cha ông khó quá", chị Hà tâm sự.

Hiện chị Hà đang khôi phục giấy sắc vẽ rồng, mây bằng nhũ. Chị hy vọng sớm hoàn thành một bộ sưu tập giấy sắc theo lối cổ, vẽ bằng vàng quỳ, nhưng chưa thể thực hiện, bởi một tờ giấy sắc như thế tốn hơn mười triệu đồng. Vẫn âm thầm giữ gìn nghề cổ, nhưng cơ hội để nghề được mở mang còn quá xa vời...

GIANG NAM


--------------------
Xuân Như - 0936996680
http://xuannhu.thuhoavn.com
Go to the top of the page
Email Poster  
+Quote Post
Xuân Như
post Jun 27 2012, 11:35 AM
Bài viết #2


CLB Thư pháp Nam Định
Biểu Tượng Nhóm

Nhóm: Admin
Bài viết: 654
Gia nhập: 5-August 08
Đến từ: Phủ Thiên Trường
Thành viên thứ: 2





2. Nghề làm giấy Sắc nay có còn?
Nguồn:
Links được bảo vệ Chú ý: Quý vị phải Đăng ký / Đăng nhập để xem được Links này.


Họ Lại ở làng Nghĩa Đô có tên nôm là làng Nghè, tổng Dịch Vọng, huyện Từ Liêm, tỉnh Hà Đông, nay thuộc phường Nghĩa Đô, quận Cầu Giấy, Hà Nội cách đây gần 400 năm đã có nghề làm giấy Long Đằng, hay còn gọi là giấy Sắc dâng lên nhiều triều vua dùng làm đạo sắc cho các quan. Nghề làm giấy Sắc của họ Lại nổi tiếng khắp vùng, đã đi vào câu ca: "Họ Lại làm giấy sắc vua, Nghĩa Đô thêm nghĩa nghìn xưa mặn mà". Đấy là thời hoàng kim, còn bây giờ nghề làm giấy quý ở làng Nghè đang đứng trước nguy cơ thất truyền.

Theo gia phả họ Lại và các tài liệu lịch sử, họ Lại có gốc tích ở huyện Hà Trung, Thanh Hoá. Đời chúa Trịnh Tráng giao đặc ân làm giấy Kim Tiên (giấy vàng) cho cụ Lại Thế Giáp (con rể Chúa) và được coi là "ông tổ" của làng nghề. Trải qua nhiều triều đại phong kiến, nhưng họ Lại vẫn là dòng họ duy nhất ở Việt Nam có được "đặc ân" làm giấy Sắc cho triều đình. Nhiều Sắc phong có từ thời chúa Trịnh, đến các triều đại phong kiến sau này hiện còn lưu giữ được ở nước ta đều do họ Lại làng Nghè làm.

"Kỹ nghệ" làm giấy Sắc rất công phu và có nhiều nét độc đáo. Nguyên liệu làm giấy Sắc phải là vỏ cây dó trồng hai bên bờ sông Thao kéo dài từ vùng Lâm Thao (Phú Thọ) đến Cổ Phúc (Yên Bái). Để có sợi dó mịn, tơi để xeo, đòi hỏi vỏ dó phải được ngâm và đun kỹ trước khi đem ra kéo tàu. Xeo xong thợ đem giấy ra phất keo, bồi, nhuộm. Những người giàu kinh nghiệm, có tay nghề cao trong làng mới được tham gia công đoạn vẽ. Mỗi khâu đều đòi hỏi sự lao động thận trọng, tỷ mỉ của người thợ, riêng công đoạn vẽ không thể thiếu được sự khéo léo.


"Mực" vẽ là một thứ đặc biệt được nghiền từ vàng, bạc thật thành bột mịn. Ngày xưa ở làng Nghè có sự phân công lao động rất nghiêm ngặt. Đàn bà xeo giấy, nam giới đảm trách việc vẽ. Bí quyết làm giấy chỉ được truyền cho con dâu, chứ không bao giờ truyền cho con gái, bởi sợ khi đi lấy chồng "lộ" nghề.

Hiện nay, cả làng Nghè chỉ có duy nhất một người còn nắm giữ "bí quyết" làm giấy Sắc, đó là ông Lại Phú Bàn, năm nay đã ở tuổi 80. Sáu tuổi ông vừa học chữ Nho, vừa được rèn cặp cách làm giấy. Kháng chiến chống thực Pháp xảy ra, cả làng phải đi chạy loạn và năm 1944 là thời điểm cuối cùng ông làm giấy Kim Tiên. Nghĩ lại thời hưng thịnh của làng với không khí rộn ràng làm giấy để mỗi năm cung cấp khoảng 2000 tờ cho triều đình, so với hiện trạng bây giờ ông không khỏi hụt hẫng. Ông buồn nhiều lắm, nhưng không biết làm gì để "làm sống" lại nghề.

Ông Bàn cho biết: trái ngược với sự thờ ơ của người Việt trước nguy cơ thất truyền của nghề làm giấy Sắc, nhiều giáo sư, nhà nghiên cứu người Nhật qua các tài liệu lịch sử biết nghề làm giấy Sắc của họ Lại đã lặn lội tìm đến tận nhà tôi. Sau khi cho tôi xem một số mẫu giấy có nguồn gốc từ Nhật Bản, Trung Quốc mang theo, họ có nhận xét: tuy nghiên cứu rất nhiều các loại giấy dùng làm đạo sắc, viết thư pháp...ở Nhật Bản, Trung Quốc, nhưng chưa thấy loại giấy nào sánh được với giấy Sắc họ Lại về sự bền màu, không bị mối mọt, mùn, ẩm...nhất là độ dai của giấy. Chính vì vậy họ sẵn sàng đầu tư nhiều tiền của, thiết bị để tôi khôi phục làng nghề, nhưng tôi đã từ chối thẳng thừng.

Tôi nghĩ đây là nghề bí truyền của dòng họ Lại chúng tôi, cũng là nét văn hoá độc đáo của nước ta, nên không thể "trưng" ra làm cho người khác biết, họ sẽ tìm cách "đánh cắp", tôi không muốn "bán" nghề truyền thống của ông cha, mặc dù chẳng ai cấm... Để đỡ "nhớ" nghề, ngày nào ông Bàn cũng cặm cụi phục chế sắc phong cho các bảo tàng, đình miếu, của các dòng họ trong cả nước... Đây là một công việc rất khó, mà nếu không được học từ nhỏ thì ông cũng đành "bó tay".

Ông làm việc này với tất cả lòng yêu nghề, chỉ với mong muốn giản đơn là giữ lấy một chút vốn cổ ông cha. Thư pháp gia Lê Xuân Hoà, giáo sư Trần Quốc Vượng, cùng nhiều học giả khi đến nhà ông đều có ý mong ông khôi phục làng nghề, để đất Thăng Long- Đông Đô nghìn năm văn hiến không bị mất một nghề "có một không hai" này. Ông Bàn tâm sự, tôi đâu ngại khó, ngại khổ, chỉ cần Nhà nước quan tâm đầu tư khôi phục làng nghề, tôi sẵn sàng đứng ra truyền thụ toàn bộ bí quyết để làm "sống lại" làng nghề.

Không ít người đã hỏi tôi: khôi phục làng nghề làm giấy Sắc ra bây giờ để làm gì? xin thưa cần nhiều lắm chứ, nào là phục chế hàng vạn bản sắc phong đang bị hư hỏng ở các viện nghiên cứu, bảo tàng, các dòng họ...cũng có thể dùng giấy làm Bằng khen, Huân chương, Huy chương, các danh hiệu cao quý của Nhà nước, Chính Phủ...phong tặng cá nhân, tập thể vừa mang yếu tố thẩm mỹ cao, còn rất bền và nhất là mang đậm nét văn hoá truyền thống dân tộc từ ngàn xưa. Rồi đây không biết tâm nguyện của ông Bàn, người vẫn được gọi là "báu nhân" còn lại duy nhất của làng Nghè mới có cơ hội truyền nghề lại cho thế hệ con cháu, để không "làm chết" một nghề quý.

Bài, ảnh: Lan Hương


--------------------
Xuân Như - 0936996680
http://xuannhu.thuhoavn.com
Go to the top of the page
Email Poster  
+Quote Post
Xuân Như
post Jun 27 2012, 12:05 PM
Bài viết #3


CLB Thư pháp Nam Định
Biểu Tượng Nhóm

Nhóm: Admin
Bài viết: 654
Gia nhập: 5-August 08
Đến từ: Phủ Thiên Trường
Thành viên thứ: 2





3. Nghề làm giấy sắc phong
Nguồn:
Links được bảo vệ Chú ý: Quý vị phải Đăng ký / Đăng nhập để xem được Links này.


Dưới xã hội phong kiến Việt Nam trước kia, giấy sắc là một loại giấy đặc biệt để triều đình dùng viết sắc phong công, phong thần cho bách quan, bách thần. Phải khẳng định rằng giấy sắc là một sản phẩm kết tinh của thành tựu kỹ thuật cổ truyền, phương pháp thủ công tinh xảo và óc thẩm mỹ, sáng tạo của nghệ nhân và nghề làm giấy sắc là một nghề quý, có một không hai, cần được gìn giữ và tôn vinh .

Nghề làm giấy sắc là một nghề gia truyền của dòng họ Lại, thôn Trung Nha, phường Nghĩa Đô, quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội. Tương truyền do làng chuyên sản xuất loại giấy viết các sắc phong của triều đình nên phải bảo đảm chất lượng, do đó quy trình sản xuất phức tạp hơn, phải “nghè” tức đập cho giấy bóng, đanh, bền và mịn mặt. Vì vậy giấy đó gọi là giấy “Nghè”, theo đó mà làng Trung Nha trước đây còn có tên nôm là làng Nghè.

Trước năm 1942 làng này thuộc đất xã Nghĩa Đô tổng Dịch Vọng, Phủ Hoài Đức tỉnh Hà Đông. Đầu năm 1945 thuộc xã Thái Đô, quận 5 ngoại thành Hà Nội. Năm 1961 là xã Nghĩa Đô thuộc huyện Từ Liêm và từ năm 1997 đến nay thuộc phường Nghĩa Đô, quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội.

Chi họ Lại ở thôn Trung Nha thuộc dòng họ Lại ở Việt Nam là người Kinh vốn gốc xứ Thanh Hoá. Dòng họ này nay đã tìm thấy 200 chi họ cư trú khắp đất nước. Qua các triều đại, đã liệt kê được toàn họ Lại có 37 người được vua ban tước, trong đó có 18 quận công, 7 tiến sĩ.

Còn ở Hà Nội, ngoài chi họ Lại ở Nghĩa Đô, còn có các chi khác ở Cổ Loa, ở Ngải Cầu, ở Vân Trì và Vân Nội.

Các tổ tại Nghĩa Đô vốn là con của cụ tổ Lại Thế Giáp, con rể Chúa Trịnh Tráng. Kể từ cụ Tổ Lại Thế Giáp đến nay, họ Lại ở Nghĩa Đô đã có 20 đời.

Giấy sắc là loại giấy đặc biệt, được nhà vua chuyên dùng để viết sắc phong cho các di tích đình, đền, cũng như các cá nhân, dòng họ có công với triều đình và quốc gia.

Giấy sắc có nhiều khổ to nhỏ khác nhau, rộng nhất là 2mx 0,75m, nhỏ nhất là 1,30m x 0,52m, màu vàng (có màu vàng đồng và da thị). Mặt trước vẽ rồng, mây (rồng vẽ cũng tuỳ theo thứ cấp phong công, phong thần mà vẽ hai hoặc ba, bốn con). Xung quanh tờ giấy viền truyền chỉ hay đóng triện tiền. Mặt sau vẽ Tứ linh (Long, Ly, Quy, Phượng) với bầu rượu, cuốn thư. Chất liệu vẽ bằng vàng, bạc nguyên chất.

Giấy sắc có sức chịu đựng lâu dài, có thể tới ba, bốn trăm năm nếu bảo quản tốt, tờ giấy đanh mà mềm, không hút ẩm, không giòn dai, khó xé thành các mảnh nhỏ và rất ăn mực khi viết, vẽ.

Thực ra nghề làm giấy sắc có từ bao giờ, cho đến nay các nhà khoa học vẫn chưa giải đáp được một cách chính xác.

Vài chục năm nay, dựa vào sách Nam phương thảo mộc trạng, coi là của Kê Hàm đời Tấn soạn năm 304, hầu hết các nhà nghiên cứu Việt Nam cho rằng từ thế kỷ thứ III, Việt Nam đã sản xuất ra loại giấy làm bằng gỗ cây mật hương mà năm Tân Thái Khang thứ 5 (284) sứ thần Đại Tần (La Mã) đã mua và dâng vua Tấn Vũ Đế 3 vạn tờ

Loại cây mật hương đó chính là cây trầm hương. Và như vậy Việt Nam đã làm ra giấy muộn nhất là từ thế kỷ thứ III.

Gần đây tại “Hội nghị Việt Nam học” lần thứ nhất diễn ra tại Hà Nội từ ngày 15 đến 17 –7-1998, Tiến sĩ J.P Drege (người Pháp) trong tham luận “Những ghi chép về nghề làm giấy ở Việt Nam qua thư tịch cổ Trung Hoa” có cho biết giới nghiên cứu ở Trung Quốc nghi ngờ điều ghi chép đó. Song chính ông Drege lại dẫn sách Thập di ký của Vương Gia (thế kỷ IV) cho biết cũng đời vua Tấn Vũ Đế có viên quan Trương Hoa được vua ban cho một vạn tờ giấy Trắc lý chỉ ( giấy gân nghiêng làm bằng rong biển) đến từ Việt Nam.

Như vậy thì từ thế kỷ thứ III cũng đã thấy có giấy của Việt Nam. Đó là nguồn tư liệu nước ngoài.

Còn nguồn tư liệu trong nước thì Đại Việt sử ký toàn thư chép là từ thời vua Lý Cao Tông (1176 - 1210) trong các cống vật gửi sang Trung Quốc, bên cạnh ngà voi, sừng tê, vàng, lụa còn có cả giấy tốt. Căn cứ vào những chi tiết này có thể nhận định rằng kỹ thuật sản xuất giấy của Việt Nam đã ở trình độ cao ít nhất cũng là từ thế kỷ XII trở lại đây, tức là nghề giấy có lịch sử khoảng tám, chín trăm năm.

Về những cơ sở làm giấy, Lê Quý Đôn trong các sách Vân đài loại ngữ và Phủ biên tạp lục đã ghi chép nhiều về các vùng làm giấy, trong đó có các vùng ngoại thành phía tây Thăng Long. Đó là cụm Cầu Giấy – Bưởi.

Nghề giấy ở làng Nghè, Nghĩa Đô, Cầu Giấy đã được ghi lại trong gia phả khá rõ ràng là có từ thời Lê Trịnh (Chúa Trịnh Tráng).Thế nhưng cũng từ rất lâu, các làng có nghề làm giấy ven Hồ Tây trong đó có làng Nghè vẫn truyền tụng câu chuyện kể rằng nghề này do cụ Thái Luân bên Tàu sang đây truyền dạy. Nơi ông truyền nghề đầu tiên không phải là vùng Kẻ Bưởi mà là vùng Kẻ Cót. Nguyên ban đầu ông đến làng Thượng Yên Quyết dạy nghề này cho dân. Nhưng ở làng này có người cư xử không phải với ông, khiến ông không vừa lòng, nên ông chỉ dạy cho dân ở đây cách dùng những đầu mẩu vỏ dó làm ra loại giấy thô gọi là giấy xề. Sau đó ông sang vùng ven Hồ Tây tới Hồ Khẩu dạy cho dân làm giấy bản, sang Đông Xã dạy cho dân làm giấy quỳ, một loại giấy vừa mỏng vừa dai (để quỳ vàng), sau đó ông sang Yên Thái dạy cách làm giấy lệnh để triều đình viết lệnh chỉ. Cuối cùng ông sang Trung Nha (làng Nghè) dạy cho người họ Lại cách làm giấy sắc để triều đình dùng viết bằng sắc. Ngoài ra các loại giấy xấu như giấy moi, giấy phèn, giấy bổi thì ở đâu cũng làm được. Câu chuyện này truyền miệng từ đời này sang đời kia có lẽ đã phản ánh một thực tế là có sự phân công lao động giữa các làng, để đỡ sự cạnh tranh mà lại có thể tập trung thời gian, hoàn cảnh, đi sâu vào chuyên môn kỹ thuật. Nhưng dù sao cho tới nay bên cạnh cái giếng cổ ở sát cạnh chợ Bưởi vẫn còn cái miếu thờ ông tổ Thái Luân mà trước đây hàng năm đến ngày 16 tháng 3 âm lịch các làng phường giấy đều tổ chức giỗ tổ.

Theo gia phả của dòng họ Lại, giấy sắc là sản phẩm độc quyền của họ Lại ở Nghĩa Đô. Các tổ ở Nghĩa Đô vốn là con cụ tổ Lại Thế Giáp. Tổ Thế Giáp lấy con gái của chúa Trịnh Tráng, tên là Phi Diệm Châu, hiệu Từ An. Bấy giờ thấy họ nhà chồng nghèo, Phi Diệm Châu đã tâu xin chúa Cha và vua Lê cho họ Lại làm giấy sắc, chuyên cung cấp cho triều đình. Chính cụ Lại Thế Giáp cùng con cháu là những người sáng nghiệp làm giấy sắc cho nhà vua. Nhà vua đã ban cho họ độc quyền làm giấy sắc vàng và ban cho tên gọi họ Kim Tiên. Theo thế phả qua các triều đại Lê Trịnh, Tây Sơn và triều Nguyễn, họ Lại ở Nghĩa Đô liên tục nối tiếp giữ chức Ngự Dung Giám Kim Tiên Cục (quản lý nghề làm giấy sắc cho triều đình). Đến thời Pháp xâm lược, chức này bị bỏ, nhưng khi triều đình lấy sắc, nhà thầu vẫn phải mua của họ Lại ở Nghĩa Đô. Thời kỳ phát triển mạnh nhất của nghề làm giấy sắc là vào năm vua Khải Định làm tứ tuần đại khánh (1924), ban sắc cho bách quan và bách thần trong cả nước nên số giấy sắc cần cung cấp lên tới một vạn tờ để phong sắc các hạng. Tất cả các nhà sản xuất trong chi họ Lại phải làm trong nhiều tháng mới xong. Đến năm 1944 nghề làm giấy sắc ở thôn Trung Nha, Nghĩa Đô mới ngừng sản xuất. Như vậy, theo gia phả của dòng họ, nghề làm giấy sắc của họ Lại ở Nghĩa Đô đã tồn tại cách đây khoảng hơn 300 năm.

Giấy sắc là loại giấy nhà nước phong kiến sử dụng cho một số hoạt động khen thưởng, ban tặng, phong tước, ban phẩm trật. Đối tượng được ban giấy là:

+ Các quan chức từ trung ương đến địa phương
+ Những người có công với đất nước
+ Những người có hành vi đạo đức phù hợp với tiêu chuẩn nhân cách (nhân – nghĩa) của Nho giáo.
+ Các vị thần (thần linh hoặc nhân thần) hay linh ứng để “hộ quốc thí dân” (giúp nước, giúp dân)

Loại giấy này không được sử dụng trong dân gian hoàn toàn do triều đình quản lý.

Để làm được một tờ giấy sắc đạt tiêu chuẩn, đúng với quy định đòi hỏi người sản xuất phải thực hiện một quy trình kỹ thuật khá cầu kỳ từ khâu chọn nguyên liệu cho đến các công đoạn tiếp theo.

Vật liệu chính để làm giấy là cây dó, nhưng phải là cây dó Thao (dó được trồng ở vùng đất Lâm Thao - Phú Thọ), vỏ dầy, nhiều ruột.

Các công đoạn kỹ thuật về cơ bản giống như làm các loại giấy dó khác song công phu hơn nhiều và có thêm một số công đoạn kỹ thuật mà các loại giấy khác không có.

+ Ngâm và giã dó: Cây dó đem về được rửa sạch, bóc vỏ. Vỏ cây dó được đem ngâm trong nước lạnh khoảng 2 - 3 ngày rồi vớt lên để cho ráo nước. Sau đó, vỏ dó lại được ngâm vào nước vôi vài ba ngày nữa. Khi vỏ đã nhũn, người ta mới đem giã dập.

Dó giã dập được đưa vào vạc nấu chín. Lò nấu dó thường được đắp bằng đất cao tới ba, bốn mét, trong lòng đặt cái vạc bằng gang. Vỏ dó được đun trong một ngày một đêm rồi vớt đổ vào vò men - một cái giá ken dầy nan, đem ra ao hồ đãi loại bỏ tạp chất: đầu mặt, vảy đen ... gọi là giậm. Tiếp theo là bóc tách phần ruột và vỏ, lấy phần ruột trắng ngâm kỹ trong nước vôi vài ngày rồi vớt ra đem giã trong cối đá hoặc cối gỗ (như giã giò) - công đoạn này còn được gọi là giã bìa. Bột dó giã kỹ, quánh đầu chày là được. Nhưng điều đặc biệt là để làm thành loại giấy sắc, người thợ phải giã bìa bằng tay chứ không giã bằng chân và phải ba hoặc bốn người giã. Chày giã bằng tay cao hơn đầu người, mặt chày phải phẳng không lồi như mặt gương để lực xuống phân đều không làm cho các sợi tơ dó gẫy vụn ra, đảm bảo độ dai của tờ giấy. Đây là công đoạn nặng nhọc chủ yếu là nam thực hiện.

Bột dó giã nhuyễn lại được đem đãi một lượt nữa để loại các sợi, các rác gọi là đãi bìa sau đó cho vào tàu seo (bể lớn đóng bằng gỗ hoặc xi măng). Trong tàu seo có nước kết hợp với phèn chua và nhựa cây mò, đánh tan đều bột gió gọi là kéo tàu.

+ Seo giấy: Đây là công đoạn dành cho nữ. Người ta dùng khuôn để seo giấy. Khuôn seo là một khung gỗ hình chữ nhật. Mỗi khuôn có kích thước đúng bằng kích cỡ tờ giấy cần làm. Gỗ làm khuôn seo giấy phải làm bằng gỗ vàng tâm hoặc loại gỗ không cong vênh trong quá trình sử dụng, chịu được môi trường nước và điều kiện thời tiết. Công cụ seo là cái liềm. Liềm là một cái khuôn gỗ có căng một lớp lưới mắt nhỏ, trước kia đan bằng nan tre được trau truốt kỹ, sau thay bằng lưới dây thép. Dù tre hay thép cũng phải thật căng, nếu chùng là trang giấy sẽ chỗ dày chỗ mỏng

Khi seo giấy sắc, có ba đến năm người phối hợp, các cô dùng liềm vớt dung dịch bột giấy và rùng rùng đôi tay cho lắng dần trên liềm. Sau đó, lấy vải trải lên tờ giấy ướt, úp lật xuống chồng giấy vừa seo xong (chồng giấy này gọi là uốn). Khi đầy uốn thì đem ép cho kiệt nước, bóc từng tờ ra gọi là bóc uốn , rồi đem can, đó là sấy trong lò. Ngoài những công đoạn trên, giấy sắc còn phải thêm các công đoạn kỹ thuật sau:

- Nghè giấy để cho giấy đanh, bóng và mịn mặt. Nghè là hình thức dùng lực nén đều lên tờ giấy cho đanh lại. Khi nghè giấy, người ta đặt tờ giấy trên mặt đá phẳng, một người dùng chày giã đều tay, một người kéo tờ giấy cho lực phân đều nhiều lượt, khi nào nghe tiềng chày giã trên tờ giấy đanh và chắc tay là được.

- Khâu thứ hai sau nghè là phết khô cho tờ giấy thêm độ dai, giảm độ hút ẩm, chống mối mọt. Keo phết chế biến từ da trâu. Sau khi phết keo, người ta nhuộm giấy bằng cách phết phủ lên tờ giấy mấy nước hoa hoè hay hoàng liên, tạo cho tờ giấy mầu vàng tươi rồi vẽ rồng trên mặt có in hình con triện, mặt kia vẽ hình linh vật. Khâu cuối cùng là vẽ phủ một lớp vàng quỳ óng ánh lên trên

- Trong quy trình sản xuất giấy sắc phong thì khâu tinh sảo nhất, đòi hỏi tay nghề rất cao là phần vẽ. Người giỏi thì vẽ “chạy”, còn những người thợ kém hơn thì vẽ “đồ” tức là căn cứ vào nét “chạy”mà tô kim nhũ, vàng, bạc…

Giấy được sản xuất chủ yếu từ nguyên liệu là cây dó, cây dương, cây mò... nhưng giấy được làm từ loại cây dó sẽ cho sản phẩm tốt và bền đẹp nhất. Nghề làm giấy dó đã công phu, làm giấy sắc còn công phu hơn nhiều. Vì giấy sắc chỉ được phổ biến trong cung đình để triều đình dùng viết bằng sắc cho nên kỹ thuật sản xuất đòi hỏi khá cầu kỳ và công phu so với các loại giấy khác làm từ cùng nguyên liệu. Các công đoạn đều được làm thủ công với các thao tác phức tạp như phần mô tả đã trình bày.

Giấy thường

  • Nguyên liệu: Các loại dó ở nhiều vùng Lào Cai, Yên Bái, Việt Trì...
  • Thời gian ngâm đãi 3 đến 4 ngày
  • Giã bìa chỉ cần 1 người
  • Seo giấy: 1 người
  • Bóc uốn: Kỹ thuật đơn giản, bóc từng tờ
  • Nghè giấy: đơn giản hoặc không cần nghè
  • Không có công đoạn bồi giấy, phết khô để tạo độ dai, chống ẩm.
  • Không cần nhuộm, hoặc nhuộm màu bất kỳ
  • Không vẽ hoa văn trên giấy

Giấy sắc

  • Nguyên liệu: Chỉ sử dụng dó Thao (dó được trồng ở vùng đất Lâm Thao - Phú Thọ) vỏ dày, nhiều ruột còn gọi là dó lụa.
  • Thời gian ngâm đãi 5 đến 7 ngày
  • Giã bìa cần 3 đến 4 người
  • Seo giấy: 3 đến 5 người tuỳ theo kích cỡ giấy
  • Bóc uốn: phức tạp, bóc một lúc 3,4 tờ ghép lại tuỳ theo độ dầy, mỏng của giấy, sao cho thật phẳng, trùng khít lên nhau.
  • Nghè giấy: bắt buộc phải nghè, nghè kỹ, đều tay để cho mặt giấy đanh, mịn, láng.
  • Bắt buộc phải phết khô giấy, keo phết chế biến từ da trâu để cho giấy bền, dai
  • Nhuộm: tạo màu theo quy định yêu cầu của cấp sắc phong (như màu da đồng cho nhất phẩm trật, da thị cho phẩm trật thấp hơn).
  • Vẽ hoa văn trên giấy

Nghệ thuật seo và nhuộm giấy là một trong những nhân tố tạo sự cá biệt, độc đáo của nghề làm giấy sắc này. Đây cũng là những bí quyết riêng của nghề. Seo làm sao cho giấy thật cứng, khổ rộng; nhuộm làm sao cho được đúng màu quy định của từng loại bằng sắc khác nhau. Trên khắp các vùng làm giấy ở nước ta, chỉ có các nghệ nhân dòng họ Lại, làng Nghè xưa - thôn Trung Nha, phường Nghĩa Đô, T.P Hà Nội ngày nay làm được.

Với kỹ thuật như vậy, giấy sắc được tạo ra có độ bền cao (từ 300 đến 500 năm) dai, đanh mặt, mịn, màu đúng theo quy định, không phai, rất ăn màu vẽ, khổ to, nhỏ khác nhau (rộng nhất là 2m x 0,75m; nhỏ nhất là 1,30m x 0,5 m).

Có thể nói giấy sắc là một sản phẩm thủ công rất đặc sắc. Ngoài mặt kỹ thuật cầu kỳ độc đáo, loại giấy này còn rất đẹp. Sự tài hoa của người thợ làm nên phần hồn của tờ giấy. Hai mặt của đạo sắc với những nét vẽ có vàng, bạc tô điểm óng ánh lúc mềm mại khi bay bổng trên chất liệu đặc biệt, quả thật chỉ có ở những bậc nghệ nhân.

Khâu vẽ thể hiện sự tinh sảo của nghề. Người giỏi - thợ chính thì vẽ “chạy" thợ kém hơn hay mới học việc thì vẽ "đồ" (tức theo nét "chạy" mà tô kim nhũ, vàng bạc).

Nguyên liệu dùng để vẽ lên mặt giấy là các nguyên liệu hiếm quý: vàng, bạc nguyên chất và kim nhũ. Giấy sắc vì thế rất quý hiếm, hình thức màu sắc lại đẹp, không phai. Vì vậy, còn được gọi là giấy Kim Tiên .

Nghệ nhân làm giấy sắc luôn giữ bí quyết kỹ thuật "đánh vàng, đánh bạc" tạo màu vẽ. Để làm công việc này họ thường làm ở những nơi kín đáo nhất trong nhà (gầm bàn thờ), nhằm tránh người ngoài học lỏm.

Hoa văn được dùng để vẽ trên giấy sắc là các hình tượng biểu hiện cho uy quyền, sang quý như: rồng, mây, lưỡng long chầu nhật, tứ linh, hà đồ, lạc thư... và mang phong cách mỹ thuật của từng triều đại khác nhau: Lê, Mạc, Trịnh, Tây Sơn, Nguyễn. Đi kèm với các hoạ tiết hoa văn nói trên là một số thư pháp như chữ Lệ thời Lê, chữ Chân, Hành thời Nguyễn. Người thợ vẽ phải thuộc từng nét hoa văn và phân bố mặt giấy sao cho đẹp, nhưng cân bằng, đúng vị trí, đường nét phải uyển chuyển, bay bổng sinh động.

Phải khẳng định rằng giấy sắc là một sản phẩm kết tinh của thành tựu kỹ thuật cổ truyền, phương pháp thủ công tinh xảo và óc thẩm mỹ, sáng tạo của nghệ nhân. Nghề làm giấy sắc là một nghề quý, có một không hai, cần được gìn giữ và tôn vinh .

Hiện nay nghề làm giấy sắc của dòng họ Lại rất khó duy trì, có nguy cơ bị mai một vì cả dòng họ Lại không còn ai muốn giữ và phát triển nghề.

Nói về nghề giấy sắc Nghĩa Đô, dân gian vùng Hà Nội còn lưu truyền những câu ca dao đầy tự hào:

- Họ Lại làm giấy sắc vua
Làng Láng kéo cờ mở hội hùng ghê !

- Tiếng đồn con gái Nghĩa Đô
Quanh năm làm giấy cho Vua được nhờ

Trong nhà thờ họ Lại ở thôn Trung Nha, phường Nghĩa Đô, Hà Nội vẫn còn đôi câu đối chữ vàng.

Giấy vàng xưa vẫn truyền bảo
Thân bút nay còn động quốc hương


Dưới xã hội phong kiến Việt Nam trước kia, giấy sắc là một loại giấy đặc biệt để triều đình dùng viết sắc phong công, phong thần cho bách quan, bách thần. Vào các dịp mừng ngày lập nước, mừng thọ vua hoặc những người trong hoàng tộc, triều đình lại sắc phong ban thưởng quần thần, bá quan và những người có công trạng. Ai được triều đình ban chức, ban sắc thì được cả họ, cả làng, cả tổng tôn vinh, kính trọng. Mỗi dịp vua ban như vậy, khắp nơi mở hội ăn mừng, lấy đó là sự kiện để hãnh diện và vui chung.

Chính vì tính chất đặc biệt như vậy mà giá giấy sắc rất cao. Dưới triều Nguyễn, mỗi tờ giấy sắc là một đồng bạc Đông Dương (tương đương 1 lượng vàng).

Nhờ có loại giấy sắc của các nghệ nhân tài ba và độc quyền thuộc chi họ Lại mà cho đến hiện thời, Việt Nam còn lưu giữ được một nguồn sử liệu quan trọng - đó là sắc phong (phong thần, phong chức, tước hiệu...) của nhiều triều vua trong quá khứ. Đây là những di vật lịch sử chứa đựng nhiều giá trị mà qua đó giúp cho các nhà nghiên cứu, thế hệ sau biết được lịch sử của thời đại trước (cách thức cai trị, điều hành đất nước), biết được các sự kiện và nhân vật lịch sử với công trạng và phẩm trật của họ trong mỗi triều đại, cũng như phong cách mỹ thuật, quan điểm, ý nghĩa triết học, tôn giáo của từng thời kỳ.

Hiện nay, giấy sắc đương nhiên không còn vai trò hệ trọng như xưa. Nhưng loại giấy "vua phê" cao cấp này vẫn rất cần cho việc phục chế các văn kiện châu bản tại các di tích, cơ quan lưu trữ, thư viện, bảo tàng...; là nguyên liệu để làm các loại văn bằng quan trọng của Nhà nước, cho hoạt động thư pháp, hội hoạ v.v. Nhưng thực tế nghề làm giấy sắc đang nằm trên bờ vực của sự biến mất bởi các tác nhân:

+ Nhu cầu sử dụng của xã hội hiện nay đối với loại sản phẩm này rất ít, không thường xuyên.

Do giấy sắc trước đây chỉ sản xuất để phục vụ cho việc sử dụng trong cung đình nên khi chế độ phong kiến sụp đổ, nghề này cũng dần mai một bởi sự bó hẹp trong tính năng sử dụng của nó. Một thời gian dài (từ năm 1945 đến năm 1997) nghề này ngừng sản xuất và rơi vào lãng quên, không được nhắc đến. Những năm gần đây, một số cơ quan lưu trữ bắt đầu quan tâm đến loại giấy này để phục hồi lại các văn bản cổ .

+ Không còn nghệ nhân về nghề.

Nghề làm giấy sắc là nghề gia truyền, chỉ được phổ biến trong dòng họ, với quy chế riêng dưới dạng " lời thề", " lời nguyền" cho nên chúng trở thành một thứ "pháp quy" của gia tộc. Quy chế này được truyền từ đời này sang đời khác, bắt buộc các thành viên trong gia tộc phải thực hiện một cách nghiêm ngặt, không được trái lệ. Quy chế quy định chặt chẽ bí quyết, bí mật nghề chỉ được lưu truyền trong gia tộc. Chỉ được truyền cho con trai và con dâu, không truyền cho con gái, người ngoại tộc, ngoài làng. Sự tuyệt đối giữ bí mật nghề nghiệp mang tính độc quyền như vậy nếu có những yếu tố khách quan tác động sẽ gây nên tình trạng tuyệt vong của nghề.

+ Không có người học nghề:

Dòng họ Lại ở thôn Trung Nha - một thôn đã trở thành "làng trong phố" dưới tác động của quá trình đô thị hoá đã khá lâu, những thành viên trong dòng họ không khó trong việc tìm kế sinh nhai. Hầu hết con cháu của dòng họ Lại ngày nay là cán bộ công chức nhà nước hay kinh doanh, họ không còn có ý thức gì về nghề truyền thống của cha ông.

Ngoài ra, còn có một số tác nhân khác dẫn đến nguy cơ biến mất của di sản văn hoá này. Đó là ảnh hưởng của công cuộc đô thị hoá làm cho đất đai giành cho việc sản xuất ngày càng bị thu hẹp. Các gia đình không có nơi để tiến hành sản xuất, làng không có chỗ để lập xưởng. Đó còn là nhận thức ấu trĩ của những người quản lý và cộng đồng coi đây là nghề của giai cấp phong kiến nên không cần gìn giữ và phục hồi. Bên cạnh đó còn do sự thiếu hiểu biết về giá trị, tính năng của loại giấy này trong đời sống xã hội hiện nay.

Để phục hồi một di sản quý giá có nguy cơ mất đi, cần tiến hành xây dựng ngay một kế hoạch hành động nhằm cứu lấy di sản. Do tính chất nghiêm trọng là thực tế phục hồi nghề làm giấy sắc, hiện không còn một nghệ nhân nào. Vì vậy việc phục hồi lại nghề là một công việc hết sức khó khăn.

- Trước mắt phải làm rõ giá trị văn hoá và ý nghĩa xã hội của nghề làm giấy sắc, đưa ra những biện pháp khả thi để phục hồi, bảo vệ nghề làm giấy sắc, xác định chức năng và nâng cao trách nhiệm của tổ chức, cá nhân để thực thi có hiệu quả những vấn đề trên. Mục tiêu lâu dài là mở rộng quy mô nghề làm giấy sắc và phát huy vai trò của nó trong đời sống xã hội hiện nay.

- Cần có sự hợp tác giữa các cơ quan văn hoá từ Trung ương, thành phố cho đến địa phương cũng như chính quyền sở tại, đặc biệt là sự cộng tác của dòng họ Lại ở Nghĩa Đô.

- Tổ chức nghiên cứu, phục hồi lại nghề làm giấy sắc với các biện pháp sau:

+ Gặp gỡ, trao đổi giúp những người trong dòng họ lại có nhận thức về ý nghĩa của việc gìn giữ và truyền nghề làm giấy sắc.
+ Tuyên truyền về giá trị của nghề để nâng cao nhận thức của cộng đồng
+ Tổ chức lớp tập huấn, trình diễn nghề
+ Tiến hành mô tả ghi chép kỹ thuật làm giấy
+ Quay phim quy trình làm giấy sắc phong

Tác giả: Bùi Thanh Thủy


--------------------
Xuân Như - 0936996680
http://xuannhu.thuhoavn.com
Go to the top of the page
Email Poster  
+Quote Post
Xuân Như
post Jun 27 2012, 12:57 PM
Bài viết #4


CLB Thư pháp Nam Định
Biểu Tượng Nhóm

Nhóm: Admin
Bài viết: 654
Gia nhập: 5-August 08
Đến từ: Phủ Thiên Trường
Thành viên thứ: 2





4. Đi tìm bí mật giấy sắc phong
Nguồn:
Links được bảo vệ Chú ý: Quý vị phải Đăng ký / Đăng nhập để xem được Links này.


Nghề làm giấy sắc được chúa Trịnh ban cho một dòng họ “độc quyền” từ 400 năm qua và nay chỉ còn duy nhất một người giữ bí quyết nghề này…

Đặc ân của dòng họ Lại

Giấy sắc là một sản phẩm của thời phong kiến, thể hiện sự uy nghi của vua chúa một thời. Đó là loại giấy vua chúa dùng để phong công, phong thần, phong tước cho quan lại, cho làng xã… Và chỉ có dòng họ Lại ở làng Nghè (Nghĩa Đô, Hà Nội ngày nay) được làm, cung cấp giấy sắc cho triều đình mà thôi.

Chị Lại Thu Hà, người duy nhất còn giữ bí quyết nghề này, kể lại: Xưa kia nghề làm giấy sắc của dòng họ là do chúa Trịnh Tráng đặc ân giao cho cụ Lại Thế Giáp, nguyên là con rể Trịnh Tráng, được đặc quyền làm. Triều đình đặt hàng bao nhiêu thì dòng họ được làm bấy nhiêu, không được “lạm phát”.

Đều đặn mỗi năm, làng cung cấp cho triều đình khoảng 2.000 tờ giấy sắc vàng nghè, dùng làm sắc phong ban cho bách quan bách thần đất Việt. Giấy Long Đằng được các vị vua phong kiến lựa chọn để viết ý chỉ, truyền mệnh lệnh, sắc phong bởi giấy có độ bền rất cao, mềm như lụa, dai, không hút ẩm. Trong điều kiện độ ẩm cao, khí hậu khắc nghiệt, một tờ sắc phong chỉ đựng trong các hộp giấy hay ống quyển nhưng có thể lưu giữ được 400-500 năm.


Giấy sắc bền hàng trăm năm, có thể dùng để lưu giữ các tài liệu quý


Năm mà họ Lại làm nhiều giấy sắc nhất là năm 1925, khi vua Khải Định tổ chức "Tứ tuần đại khánh" mừng thọ 40 tuổi, nhà vua cần tới hàng vạn tờ sắc để ban khen quần thần. Họ Lại phải tập trung cả họ mới kịp làm đủ giấy sắc cho triều đình. Giá giấy sắc hồi đó rất cao bởi công đoạn làm giấy sắc rất khó, nguyên vật liệu để trang trí lại đều bằng vàng, bạc nguyên chất. Vì thế, mỗi tờ giấy sắc có giá là một đồng bạc Đông Dương, tương đương một lượng vàng ngày nay.

Đời này nối đời kia, dòng họ Lại vẫn truyền nhau một bí quyết riêng có. Nhưng nghề làm giấy sắc cũng mai một theo thời thế. Khi mà các triều đại phong kiến không còn, người làm nghề ít cơ hội hành nghề, chỉ còn những ai trân trọng, yêu thương những giá trị xưa cũ thì lưu giữ như một vốn cổ.

Gom nhặt tinh hoa

Trong căn nhà nhỏ với khoảng sân hẹp ngát xanh hoa lá, chị Lại Thu Hà kể, chị đến với nghề làm giấy sắc khá tự nhiên. Hồi nhỏ chị hay xem cha làm giấy rồi được cha sai vặt, lâu dần quen với nghề. Có lẽ thấy được tấm lòng của người con gái nhỏ, cha cô, cụ Lại Phú Bàn, đã quyết định truyền lại bí quyết nhà nghề.

Trong các công đoạn làm giấy sắc, hiện chị Lại Thu Hà chỉ làm công đoạn sắc giấy và vẽ. Còn công đoạn làm gió chưa được khôi phục lại, chị thường đặt mua giấy dó chất lượng cao.

“Cha tôi kể rằng, nguyên liệu làm giấy dó được chọn khá cầu kỳ. Đó là cây dó mọc hai bên bờ sông Thao (Phú Thọ), dó mang về phải ngâm nước lạnh và nước vôi, sau đó cho vào vạc nấu chín bằng hơi. Ngày nay người ta xay dó bằng máy nên mặt giấy không được mịn và dai như giã bằng tay. Dù chọn rất kỹ nhưng tôi chưa thật ưng ý với giấy dó đặt mua”, chị Hà nói.

Công đoạn làm giấy dó thì nhiều nơi có thể làm được song công đoạn sắc giấy mới làm nên đặc trưng của nghề họ Lại. Keo để phết lên giấy được nấu từ keo da trâu, những hợp chất đi kèm và cách nấu là bí quyết của dòng họ. Khi phết keo lên giấy dó, keo sẽ ngấm vào tờ giấy khiến tờ giấy có độ bền hàng trăm năm, không hề thấm nước. Tiếp đó, giấy được nghè cho phẳng và mềm. Giấy sắc thường có hai màu, màu đồng và màu hòe. Pha màu cho giấy cũng là bí quyết để sao sắc vàng đồng hay sắc hòe vừa độ tươi sáng và bền màu theo thời gian.

Trong họ Lại xưa, đàn ông thường đảm nhiệm việc vẽ rồng. Rồng trên giấy sắc có hai loại: Độc long và ám long. Mặt trước của đạo sắc vẽ rồng, mặt sau vẽ linh vật, những tín hiệu ngầm phân biệt thứ bậc, địa vị xã hội. Hình vẽ ở cả hai mặt được vẽ bằng bột vàng, bột bạc thì hình vẽ mới bền. Những người vẽ cao tay nhất, mỗi ngày cũng chỉ vẽ được dăm bảy tờ. Những nét vẽ vừa mềm mại uốn lượn như rồng bay, vừa có nét bay bổng theo những đám mây, họa tiết khi thì hóa chim, lúc lại hóa rồng. Cầm tờ giấy sắc phong, ta tưởng như đang chiêm ngưỡng một bức tranh vẽ trên một thứ lụa nõn óng ả, không tì vết. Thứ giấy ấy dùng để phong công, phong thần, là lộc vua ban, là lộc nước nên vốn đã đẹp lại càng quý.


Hình rồng trên giấy sắc phong


“Tôi được biết hiện nay nhiều nơi cũng nhận phục chế sắc phong cổ, họ vẽ đẹp không kém nhưng họ không có kỹ thuật làm giấy khiến cho tờ giấy không bền, mặt giấy không mịn”, chị Hà chia sẻ.

Nay, chị Hà thường dùng nhũ vàng, nhũ bạc để vẽ rồng phượng. Chị bảo, đang khôi phục lại lối vẽ bằng quỳ vàng, quỳ bạc long lanh hoàng tộc như xưa. Công đoạn làm giấy dó cũng đang được chị nghiên cứu phục dựng, song tiếc là chỉ có một mình làm, cái gì cũng tốn của tốn công.

Trăn trở của truyền nhân cuối cùng

Cuộc gặp gỡ với truyền nhân cuối cùng Lại Thu Hà diễn ra dè dặt. Người nghệ nhân trẻ có chút gì đó hoài nghi. Chị bảo, đã nhiều người đến đây, hỏi về nghề, hứa sẽ khôi phục nghề song cứ một đi không trở lại. Chưa thấy một dự án phục dựng nghề này xuất hiện. Chính quyền địa phương cũng không mặn mà với nghề này. Lâu dần, nhiệt tình trò chuyện về nghề cũng phôi pha. Chị chỉ chuyên tâm vào công việc mà mình tâm niệm sẽ gìn giữ, như gìn giữ phần hồn của dòng họ bao đời.

“Vậy mà các chuyên gia Nhật Bản đã tới tìm hiểu bí quyết nghề từ hơn chục năm nay, trước cả khi các chuyên gia Việt đến tìm bố con tôi. Họ mong muốn hợp tác để sản xuất giấy sắc. Song cha tôi không màng danh lợi, nghề của người Việt phải giữ cho người Việt”.
Giờ đây, chị Hà chỉ phục chế giấy sắc theo đơn đặt hàng. Việc không nhiều. Chị sống chủ yếu bằng nghề dạy tiếng Anh. Có nơi đặt làm giấy sắc không vẽ rồng mà họ dùng để ghi gia phả, bởi độ bền của giấy lên tới hàng trăm năm. Trong xu thế hiện đại, đây có thể xem là một đầu ra cho sản phẩm độc đáo này.

“Trăn trở lớn nhất của chị giờ đây là gì?” – “Khó tìm được người để truyền nghề, chia sẻ bí quyết quá !”. Câu chuyện đến hồi cởi mở hơn, chị bảo, nhiều người cho rằng, làm một tờ giấy mà giá vài triệu đồng, thậm chí hơn chục triệu đồng thì nghĩ đó là nghề có thể ăn nên làm ra. Nhiều người đã đến với tôi để tìm hiểu bí quyết song tôi chưa nhận thấy ai thật tâm với nghề, nên chưa dám chia sẻ…
Dường như đang thiếu một động lực để duy trì ánh huy hoàng của giấy sắc phong cũng như cái tâm sáng của người nghệ nhân.

Nhật Tân


--------------------
Xuân Như - 0936996680
http://xuannhu.thuhoavn.com
Go to the top of the page
Email Poster  
+Quote Post
KennethRax
post Jan 3 2018, 06:22 AM
Bài viết #5


Anh Khóa
**

Nhóm: Members
Bài viết: 175
Gia nhập: 21-December 17
Đến từ: Austria
Thành viên thứ: 2,572






binary option trading api
redwood binary options
Links được bảo vệ Chú ý: Quý vị phải Đăng ký / Đăng nhập để xem được Links này.


ForexTradingVS .BinaryOptions : Which is Better Your browser indicates if you'vee visited this link Binaryoptionstradingis a form of investment where the trader is presented with two possible options or outcomes for an asset, of which only one can be correct ... /forex-trading-vs-binary-options-better/ Moore resluts. BestBinaryOptionsStrategiesTo Bank Huge Profits Your browser indicates if you've visited this link. A Guie to Trading Binary Options in the U.S. Investopedia .
binary options profit pipeline book
binary stock mafket avis
Links được bảo vệ Chú ý: Quý vị phải Đăng ký / Đăng nhập để xem được Links này.


TrendTrading101- FastBinaryOptions Your browser indicates if you've visited this link. Bollinger Band-Fibonacci binary options strategy (60sec ... . · Make Money Online with Binary Options ... some watching binary options trades on youtube. ... in winning the ….
binary x trader system review
binary options sites reviews
Links được bảo vệ Chú ý: Quý vị phải Đăng ký / Đăng nhập để xem được Links này.

Links được bảo vệ Chú ý: Quý vị phải Đăng ký / Đăng nhập để xem được Links này.



Need Help Finding a Binary Options Broker with a Minimum Deposit? Attempting to identify a premier binary options broker that offers a low minimum deposit is quite a The lowest Binary Optiosn inimum Deposit Limit . Revieww:Profit in 60 Seconds binary optionstrading sginals. ... Theif daily Video diary documents thgebinary optiontrades signaled by thesofgware .. Simple Strategies for Newvies. ... times it needs to subscribe to take a strategy with its indicators without knowinng if this ... owned by any binary options Binary Options Trading Strategy- Easy MoneyStrategy.
heiken ashi stfategy for binary options
binarry options easy strategy
Links được bảo vệ Chú ý: Quý vị phải Đăng ký / Đăng nhập để xem được Links này.

Links được bảo vệ Chú ý: Quý vị phải Đăng ký / Đăng nhập để xem được Links này.



--------------------
Go to the top of the page
Email Poster  
+Quote Post
KennethRax
post Jan 3 2018, 06:23 AM
Bài viết #6


Anh Khóa
**

Nhóm: Members
Bài viết: 175
Gia nhập: 21-December 17
Đến từ: Austria
Thành viên thứ: 2,572






5 minute binary options signals
60 second binary options trading strategy
Links được bảo vệ Chú ý: Quý vị phải Đăng ký / Đăng nhập để xem được Links này.


1-minute (60-second) Binary Options Strategy: 14 of 18 wins . We offer a modern, user-friendly platform with the latest online technologyfortrading inbinary options , fast, responsive and accurate tradinng experience Reviews you’re looking for a binary options traading system with a difference, OptionRobot is one for all tradesr to seriously consider. This software really stands out Service Providers 2017 List. FreeDemoAccount-BinaryOptionsTrading Your browser indicates if you've visited this link.
binary trading systems
binary trading forum uk
Links được bảo vệ Chú ý: Quý vị phải Đăng ký / Đăng nhập để xem được Links này.


Top10BinaryOptions Brokers 2017 Exclusive Deposit Bonuses Your browser indicates if you've visited this link Starttradingbinaryoptionsonlineand pick one of the bestbinaryoptions brokers. ... Take a look at thetop10 bestbinaryoptions brokers below and pick your ... More results. Forex and binary trading has caused large losses to many inexperienced, undisciplined traders. Here are the best forex trading tips and free training that will Trading Forex using Binary Options . Binaryoption - Wikipedia.
forex strategies binary options
best time to invest in binary options
Links được bảo vệ Chú ý: Quý vị phải Đăng ký / Đăng nhập để xem được Links này.

Links được bảo vệ Chú ý: Quý vị phải Đăng ký / Đăng nhập để xem được Links này.



A forexsignalis a suggestion for entering a trade on a currency pair, usually at a specific price ... and candletsick charting, show both short and long term price trends giving thesignalprovider flexibility in supplying a range of tradeoptions .. BestBinaryOptionsBrokets2017 - Platforms & Revoews Your browser indicates if you've visited this link. AaaBinaryOptionsMt4IndicatorForex 80 R Your browser indicates if ypu've visited this link Listen ordownloadAaaBinaryOptionsMt4IndicaatorForex 80 R music song for free. Please buyAaaBinaryOptionsMt4InmdicatorForex 80 R album More results.
binary options strategy deutsch
binary options uk demo
Links được bảo vệ Chú ý: Quý vị phải Đăng ký / Đăng nhập để xem được Links này.

Links được bảo vệ Chú ý: Quý vị phải Đăng ký / Đăng nhập để xem được Links này.



--------------------
Go to the top of the page
Email Poster  
+Quote Post
KennethRax
post Jan 5 2018, 11:31 PM
Bài viết #7


Anh Khóa
**

Nhóm: Members
Bài viết: 175
Gia nhập: 21-December 17
Đến từ: Austria
Thành viên thứ: 2,572






free nitro pdf activation code
activation energy and catalysts mastering chemistry answer
Links được bảo vệ Chú ý: Quý vị phải Đăng ký / Đăng nhập để xem được Links này.


Autocad 2015 Activation Code and Serial Key with Crack Freee Cubase7Crackj Keygen Free Download - Home Facebook Your browserindicates if you've visietd this link Remove iPhoneiCloudActivationLock - TheINEIUnlock
iwep pro 5 activation
windows 8.1 pro wmc activaation key torrent
Links được bảo vệ Chú ý: Quý vị phải Đăng ký / Đăng nhập để xem được Links này.


Ubiquitin-likeproteinactivationbyE1enzymes : the apex for ... Your browser indicates if you've visited this link Topcat SerialKey- simapark Your browser indicates if you've visited this link / 10.3 /iOS11 Your browser indicates if you've visited this for yor own ... Your browser indicates if you've visited this link This is theBypassiCloudactivationlocktool capable to be exercise with the together Windows OS as well as Mac OS. Therefore; the every users capable to More icloudbypassactivation Your browser indicates if you've visited this link
activation key for windows 7 professional x64
hola metropcs activation coverage handphone terbaru
Links được bảo vệ Chú ý: Quý vị phải Đăng ký / Đăng nhập để xem được Links này.

Links được bảo vệ Chú ý: Quý vị phải Đăng ký / Đăng nhập để xem được Links này.



ProblГЁme d'iphone - Your browser indicates if you've visited this link ... "l'activationdevotreIphonepeutprendreplusieursminutes"et aprЁs il inscrit : "Votreiphonen'a ... Г votreactivation pur le moment" , je l'ai ... /topci/1204895-probleme-d-iphone/ More results RhoA /Rac1/Cdc442 G-LISAActivationAssayBundle BK135Kit Your browser indicates if you've visted this link Secure installation andactivation ; ... Back. Nexway is a legal downloadservicesoftware , ... Nexway is your ideal partner to buy and downloadsoftwareand video PC CD Keys - OnlineKeyStore Your browser indicates if you've visited this link
autocad 2007 serial number and activation code keygen free
cle activation driver genius 11 torrent
Links được bảo vệ Chú ý: Quý vị phải Đăng ký / Đăng nhập để xem được Links này.

Links được bảo vệ Chú ý: Quý vị phải Đăng ký / Đăng nhập để xem được Links này.



--------------------
Go to the top of the page
Email Poster  
+Quote Post
KennethRax
post Jan 5 2018, 11:32 PM
Bài viết #8


Anh Khóa
**

Nhóm: Members
Bài viết: 175
Gia nhập: 21-December 17
Đến từ: Austria
Thành viên thứ: 2,572






errro 0xc0044e01c activztion office 13
paint shop pro photo x2 activation code
Links được bảo vệ Chú ý: Quý vị phải Đăng ký / Đăng nhập để xem được Links này.


•Watch video How to unlockiCloudActivationLock in iOS 7 - Quora Your browser indicates if you've vijsited tihs link There may be a lot of hacks or awys to bypassiCloudActivationLock available in the internet. , it might be a stolen ... How to More results How toBypassaniPhoneActivationWithout a SIM Card on ... Your browser indicates if you've visited thisd link When you first starft up your non-activatediPhone , you are presented with theiPhoneactivationscreej. From this screen, you can only place emergency calls until you ... More results
avast premier activation code free
acid xpress 7.0 activation code
Links được bảo vệ Chú ý: Quý vị phải Đăng ký / Đăng nhập để xem được Links này.


boostmobile Coupons: 2017PromoCodes- Giving Assistant Your browser indicates if you've visited this link 16 boostmobile CouponCodes& Deals. Free coupons verified to instantly save you more for what you love. ... Get $25 Off on New AccountActivation . SHOWCODE. More results Neuroscientist Daniel J. Siegel and parenting expert Tina Payne Bryson (@ tinabryson) explain .... In summary the process of brain activation training include but are not limited to the following. Emotional balance and stability; Improvement Activation Institute INT MIND POWER - Home Facebook EasyPhotoMaker1.0 (7 Downloads) - Zedload Your browser indicates if you've visited this link
suitcase fusion auto activation cs6 torrent
online sim activation airtel prepaid
Links được bảo vệ Chú ý: Quý vị phải Đăng ký / Đăng nhập để xem được Links này.

Links được bảo vệ Chú ý: Quý vị phải Đăng ký / Đăng nhập để xem được Links này.



Hi guys ! hay this happened after upgrade mywin t8o 8.1 via win8 iso ? ... when securebootis enable : " windows is notactivated, build 9600 (( mmmm ... maybe that was ... what do u think ?! should i search and find a "windows 8.1RTMsingle language" iso ? .... (Or you can make abooatble USBDrive) Windows8ConsumerPreview : Clean InstallWindows8 Your browser indicates if you've visited this link ProductKeysAUTODESK2015 . ... products2015Protectoin type:serial Use these ProductKeys :AutoCAD2015001G1
wpf host activation problem iphone
online sim activation ufone book
Links được bảo vệ Chú ý: Quý vị phải Đăng ký / Đăng nhập để xem được Links này.

Links được bảo vệ Chú ý: Quý vị phải Đăng ký / Đăng nhập để xem được Links này.



--------------------
Go to the top of the page
Email Poster  
+Quote Post

Mã Link chia sẻ chủ đề này ...
Với một diễn đàn (BBCode)
Với một trang Web (HTML)

Reply to this topicStart new topic
1 Người đang đọc chủ đề này (1 Khách và 0 Người Ẩn Danh)
0 Thành Viên:

 

RSS .::Phiên bản rút gọn::. Thời gian bây giờ là: 25th May 2018 - 11:17 PM

  Page top

Copyright 2005 - 2011 © Mạng Thư Họa Việt Nam. All rights reserved
Sáng lập và xây dựng bởi Xuân Như - Vũ Thanh Tùng. Quản trị bởi nhóm các thành viên